Trả lời nhanh
AHA tan trong nước, làm bong tế bào chết trên bề mặt — hợp với da xỉn màu, thâm nông. BHA tan trong dầu nên đi được vào lỗ chân lông — hợp với da dầu, mụn ẩn. PHA có phân tử lớn, thấm chậm, dịu nhất — hợp với da nhạy cảm.
Ba chữ viết tắt này không phải ba mức độ mạnh yếu của cùng một thứ. Chúng khác nhau ở độ tan — và chính độ tan quyết định acid đó đi tới đâu trên da bạn.
Vì sao độ tan quan trọng hơn nồng độ
Bề mặt da phủ một lớp màng lipid, còn lỗ chân lông chứa đầy bã nhờn — đều là môi trường dầu. Một acid tan trong nước sẽ trải trên bề mặt; một acid tan trong dầu sẽ chui được vào trong lỗ chân lông. Đó là lý do BHA xử lý mụn ẩn tốt hơn AHA, dù nồng độ ghi trên nhãn có thể thấp hơn nhiều.
AHA — acid tan trong nước
AHA (alpha hydroxy acid) phá vỡ liên kết giữa các tế bào sừng đã chết ở lớp ngoài cùng, giúp chúng bong ra đều đặn. Kết quả: da sáng hơn, mịn hơn, thâm nông mờ dần.
- Glycolic acid — phân tử nhỏ nhất, thấm sâu nhất, hiệu quả mạnh nhất và cũng dễ kích ứng nhất. Nồng độ thường gặp: 5–10% trong sản phẩm dùng tại nhà.
- Lactic acid — phân tử lớn hơn, thấm nông hơn, đồng thời có tính giữ ẩm. Lựa chọn tốt hơn cho da khô hoặc người mới.
- Mandelic acid — phân tử lớn, dịu, phù hợp da sẫm màu vì ít nguy cơ gây tăng sắc tố sau viêm.
Hợp với: da xỉn màu, khô ráp, thâm sau mụn, nếp nhăn nông.
BHA — acid tan trong dầu
BHA phổ biến nhất là salicylic acid. Vì tan trong dầu, nó đi vào được lỗ chân lông và làm tan hỗn hợp bã nhờn — tế bào chết đang gây bít tắc. Salicylic acid còn có tính chống viêm nhẹ, hữu ích với mụn viêm.
Nồng độ thường dùng: 0.5–2%. Với sản phẩm lưu lại trên da (leave-on), 2% là mức tiêu chuẩn.
Hợp với: da dầu, mụn đầu đen, mụn ẩn, lỗ chân lông to.
PHA — thế hệ dịu hơn
PHA (poly hydroxy acid) như gluconolactone và lactobionic acid có phân tử lớn hơn hẳn AHA, nên thấm chậm và nông hơn. Ít kích ứng hơn rõ rệt, đồng thời có khả năng hút ẩm và chống oxy hóa nhẹ.
Hợp với: da nhạy cảm, da đang phục hồi hàng rào, người từng thất bại với AHA/BHA.
Bảng chọn nhanh
| Vấn đề da | Nên chọn |
|---|---|
| Mụn ẩn, đầu đen, da dầu | BHA (salicylic 2%) |
| Xỉn màu, thâm nông, da khô ráp | AHA (lactic 5–10%) |
| Nếp nhăn nông, kết cấu da không đều | AHA (glycolic 5–8%) |
| Da nhạy cảm, dễ đỏ | PHA (gluconolactone) |
| Da sẫm màu, dễ tăng sắc tố sau viêm | Mandelic acid hoặc PHA |
Cách bắt đầu an toàn
- Thử trên một vùng nhỏ (góc hàm) trong 2 ngày.
- Tuần đầu: 1 lần, vào buổi tối, trên da đã khô.
- Đợi 5–10 phút rồi bôi kem dưỡng phục hồi.
- Tăng lên 2 lần/tuần từ tuần thứ ba nếu da không đỏ.
- Ban ngày: kem chống nắng SPF 30+, không bỏ.
Dấu hiệu bạn đang tẩy da chết quá mức
Đây là lỗi phổ biến nhất khi dùng acid, và nó thường bị nhầm với "da đang thải độc":
- Da bóng, căng như phủ sáp nhưng lại khô khi sờ.
- Châm chích khi bôi cả những sản phẩm vốn rất dịu.
- Đỏ dai dẳng, đặc biệt hai bên má.
- Mụn nhỏ li ti mọc thành mảng ở vùng vốn không bị mụn.
Xử lý: ngưng toàn bộ acid và retinoid trong 2–4 tuần, chỉ dùng sữa rửa mặt dịu, kem dưỡng có ceramide và kem chống nắng. Quay lại với tần suất thấp hơn.
Không dùng chung trong cùng một buổi
- Acid + retinol trong cùng một đêm — trừ khi có chỉ định của bác sĩ.
- Nhiều sản phẩm chứa acid chồng lên nhau (toner + serum + mặt nạ) — rất dễ vượt ngưỡng.
- Acid ngay sau khi cạo, waxing, hoặc sau thủ thuật thẩm mỹ.
Câu hỏi thường gặp
Một tuần nên tẩy da chết hóa học mấy lần?
Người mới nên bắt đầu 1 lần/tuần và tăng dần tối đa 2–3 lần/tuần tùy dung nạp. Da nhạy cảm có thể dừng ở 1 lần/tuần với PHA. Dấu hiệu đã quá tay: da bóng căng bất thường, châm chích khi bôi kem dưỡng, đỏ dai dẳng.
Có được dùng AHA và BHA cùng lúc không?
Không cần thiết với hầu hết mọi người, và làm tăng nguy cơ tẩy quá mức. Nếu muốn cả hai, hãy tách ngày: BHA cho vùng dầu/mụn vào một đêm, AHA cho toàn mặt vào đêm khác.
Tẩy da chết hóa học hay vật lý tốt hơn?
Với da mặt, acid hóa học thường kiểm soát tốt hơn vì tác động đều và không phụ thuộc lực chà. Hạt scrub thô dễ tạo vi tổn thương, đặc biệt trên da mụn viêm. Tẩy vật lý phù hợp hơn cho vùng da body dày.
Dùng acid xong có cần chống nắng kỹ hơn không?
Có. AHA làm tăng độ nhạy cảm của da với ánh nắng, và FDA khuyến cáo dùng kem chống nắng khi sử dụng sản phẩm chứa AHA. Đây là lý do nên dùng acid vào buổi tối và chống nắng nghiêm túc vào ban ngày.
Nguồn tham khảo
Nội dung trên Kiến Thức Da Liễu mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định của bác sĩ. Nếu tình trạng da kéo dài hoặc nặng lên, hãy đặt lịch khám với bác sĩ da liễu.
